Reprywatyzacja nieruchomości warszawskich



(Własność jest formą sprawowania odpowiedzialności)


Autor: Zbigniew Lisiecki, wrzesień 2007


Zamierzonymi działaniami powojennych władz, a w szczególności Dekretem Bieruta z 26-tego października 1945 roku zburzona została dotychczasowa struktura własności gruntów i domów w Warszawie. Od odzyskania niepodległości w 1989 roku szkody te nie zostały w pełni naprawione. Zwrotom byłym właścicielom podległa tylko część nieruchomości, niektóre zmieniły właściciela w sposób uznany za nieetyczny. Jedną z przyczyn jest brak wyobraźni jak rozwiązać ten problem nie przydając społeczeństwu więcej strat, niż zysków, które otrzymaliby dawni właściciele.

Jednak bez zwrotu i wyrównania krzywd załamana pozostaje sprawiedliwość społeczna, co powoduje, że nie da się w pełni wyzwolić nieskrępowanych inicjatyw gospodarczych, ani identyfikacji obywateli z państwem.

Własność prywatna jest formą sprawowania odpowiedzialności.

Władze miasta są zobowiązane do dbałości o dobro społeczne. Zwrot nieruchomości da się pogodzić z dobrem społecznym, jeśli miasto oprócz naprawy szkód poszczególnym osobom, zadba we właściwy sposób o odbudowę sprawiedliwej struktury własności. Jak wiemy w postkomunistycznej Polsce jest to nie lada problem. Przyczyna leży w braku przyzwyczajeń do postrzegania własności jako formy odpowiedzialności.

Wyrównanie szkód Warszawy może obecnie zostać dokonane w sposób przykładowy dla całego społeczeństwa polskiego. W tym celu Ustawa regulująca kwestię zwrotów powinna przewidywać różne stopnie szybkości wyrównywania strat:

W trybie natychmiastowym powinny być zwracane te nieruchomości, których dawni właściciele przedstawią urzędowi zgodny z rozsądkiem i dobrem społecznym plan gospodarowania nią, lepszy społecznie niż zachowanie stanu obecnego. Dotyczy to np. domów, które dawni właściciele obecnie zamieszkują i chcą nimi dalej w odpowiedzialny sposób gospodarować lub osoby, które przedstawią zgodny z dobrem społecznym plan inwestycji. Za jakość tych planów ponosi Urząd Miasta współodpowiedzialność.

W drugim rzędzie zwrot powiniem dotyczyć tych osób, które wspólnie z pomocą urzędu opracują wyżej wspomniany plan gospodarowania. Promować należy przejmowanie odpowiedzialności, a odrzucać opcję szybkiej odsprzedaży trzecim. Taka postawa Miasta powinna wyzwolić inicjatywę gospodarczą w szczególności u młodszych następców byłych właścicieli.

W trzecim rzędzie należy dołożyć starań oferujących odszkodowania. Jednak także tutaj promować należy zachowanie kapitału w Warszawie lub w Polsce.

Opisany trzystopniowy plan naprawia szkody nie tylko w samej pieniężnej własności, lecz przede wszystkim we własności jako formie współodpowiedzialności za swoje otoczenie. Inne rozwiązania nie uwzględniające odbudowy sprawiedliwej struktury własności pozostaną problematyczne, będą przez inne grupy społeczne krytykowane, a działania mogą spełznąć na niczym jak było to do tej pory.

Żeby ten system zadziałał musi ulec także zasadniczej zmianie pozycja urzędu. Z roli blokującej lub wymuszającej niespełnialnymi warunkami właściwy oddział urzędu miasta musi przejąć funkcję doradczą i współorganizującą. Nienaturalny konflikt interesów zastąpić powinno współdziałanie. Warunek współdziałania powinien zostać w tym celu zapisany w ustawie, a miasto powinno poprzeć go uchwałami restrukturyzacyjnymi tam, gdzie jest to potrzebne. Bez opisanego odwrócenia roli urzędu proponowana trójstopniowa odbudowa własności może okazać się niewypałem i zadziałać wręcz przeciwko dawnym mieszkańcom.

Poropozycje te mogą wydawać się "zbyt daleko idące" lub po przyzwyczajeniach lat regresu wręcz dziwaczne, jednak bez ich spełnienia problem gruntów warszawskich pozostanie nierozwiązany, a wszelkie inne próby mogą okazać się w praktyce jeszcze kosztowniejsze społecznie i materialnie.

Do pełnego rozwiązania brak jeszcze jednego elementu: Miasto Warszawa zobowiązane zostanie w ustawie do zadośćuczynienia tym mieszkańcom, którym zwrot nie jest możliwy, np. wymordowanym wraz z rodzinami, gdy brak następców prawnych. Ma to być przynajmniej symboliczny zwrot np. przez uwzględnienie właściwej syboliki w planach zabudowy, promocja archiwaliów itp..

Copyright © 2007 Z.Lisiecki